KASIM-ARALIK 2025 / TARIM TEKNOLOJİLERİ
Ardahan İl Müdürlüğünün teknofest başarısı: SKYFARM360
Tarım ve hayvancılığı dijital dönüşümle buluşturan SkyFarm360 Takımı, geliştirdiği “uçtan uca entegre akıllı yönetim sistemi” ile TEKNOFEST İstanbul’da bu yıl Tarım Teknolojileri kategorisinde Türkiye birincisi oldu. Ardahan İl Tarım ve Orman Müdürü Muhammet Fatih Cineviz’in takım kaptanlığını yürüttüğü proje, Şube Müdürü Akın Saraçoğlu, Ziraat Mühendisleri Emre Öztürk ve Mustafa Ceyhan’ın saha deneyimi ile danışmanlar TANAP Bölge Müdürü Aykut Sinan Yazman ve Yazılım Mühendisi Egemen Efe’nin teknoloji vizyonunu bir araya getirdi. Drone, yapay zekâ, multispektral ve termal kameralarla donatılan sistem; tarımda verimliliği artırmayı, kayıt dışılığı önlemeyi ve afet durumlarında hızlı çözüm üretmeyi hedefliyor. Takım Kaptanı Cineviz, projenin ortaya çıkış hikâyesini, çalışmalarını ve hedeflerini; danışmanlar Yazman ve Efe ise projenin teknik altyapısını dergimize anlattı.
TEKNOFEST Türkiye birincisi olan SkyFarm360 projesinin fikri ilk nasıl ortaya çıktı?
Aslında bu fikir tamamen ihtiyaçlardan doğdu. Biz sonuçta memleketimizin en ücra yaylasında, en ücra köşesinde yaşayan insanıyla her daim temas hâlinde olan bir Bakanlığın personeliyiz. Dolayısıyla veteriner hekimlerimiz, ziraat mühendislerimiz ve gıda mühendislerimiz hayatın her alanında ve her yerde varlar. Ve çok yoğun bir çalışma temposu içindeler. Biz de bu yoğunluğu azaltararak sahada çalışan personelimizin işini kolaylaştırma fikriyle yola çıktık.
Başlangıçta bunu nasıl sağlarız diye kendi aramızda uzun süren toplantılar düzenledik. Kendi il müdürlüğümüzde 200’ün üzerinde çoğu veteriner hekim ve ziraat mühendisinden oluşan bir kadromuz var. Ben ve arkadaşlarım “aklımıza gelen şey saçma mı ya da söylediğime insanlar güler mi diye düşünmeden” özgürce konuşacağımız bir ortam hazırladık. İl Tarım ve Orman Müdürlüğü bünyesindeki arkadaşlardan teknik personelin iş yaşamlarını ve çalışma hayatındaki zorlukları kolaylaştırma amacıyla proje fikirleri istedik. Oldukça yoğun bir proje bombardımanı oluştu diyebilirim. Onların içinden yine hep birlikte mutabakatla üç tane seçtik. Bu 3 projenin içinde ayrı ayrı projelendirmeler yapmak üzere ekipler oluşturduk. Toplam 3 projede 21 arkadaşımız görev yaptı. Her bir proje 7 kişilik çekirdek ekipten oluşuyor.
Bakanlık dışından katılan aktörlerin projeye dâhil olması nasıl oldu?
Tabii teknoloji ve bilişim bizim uzmanlık alanımızın dışında bir konu. Bu konuda ekibin içinde bizim eksik kalan tarafımızı tamamlayabilecek; eğitimi, donanımı, tecrübesi ve ufku geniş olan arkadaşlara ihtiyacımız olacağını en baştan biliyorduk. Ekibin eksiklerini Ardahan’da bulunan Trans Anadolu Doğal Gaz Boru Hattı Projesi (TANAP) Bölge Müdürü Elektrik Elektronik Mühendisi Aykut Sinan Yazman ve Akçansa firmasında Yazılım Mühendisi Egemen Efe tamamladı. Dostluğumuz sayesinde Sinan Yazman ve Egemen Efe proje ekibimize katıldı, güçlerimizi birleştirdik, birlikte bu başarıya ulaştık.
KAYITLAR ANLIK VE GÜVENLİ ŞEKİLDE GÜNCELLENEBİLECEK
Projeyi tarımda kamu hizmetlerini daha kolay ve hızlı yapmak amacıyla geliştirdiğinizi ifade ettiniz. Çalışmalarınızı ve hayvancılık alanında nasıl bir katkı sağlayacağını anlatır mısınız?
Ekipleri, oluşturduktan sonra saha çalışmalarına başladık. Personelin zamanını çok fazla alan ve enerjilerini fazla tüketen işlerde sahada çalışmalarını kolaylaştıracak şekilde teknolojiyi devreye sokarak bir takım formülasyonlar geliştirdik. Örneklerle konuyu daha iyi anlatabilirim. Bir veteriner hekim ekibimiz bir köye gitmeden önce TÜRKVET’ten (Hayvan Kayıt Sistemi) o köyde bulunan işletme bilgilerini yazılı döküm olarak alıyorlar. Bu dökümlerde işletmedeki hayvan sayısı, hayvanların kulak küpe numaraları, aşı, cinsiyet vs. bilgileri yer alıyor. Örneğin yola çıkarken Bakanlığın sisteminde 50 tane hayvan kayıtlı gözüküyor ama işletmeye gidiyorlar, bakıyorlar ki 30 tane hayvan var. Bu olmayan 20 tane hayvanı tespit etmek için o işletmede küpelere fiziksel olarak tek tek bakarak döküman üzerinde işaretlemek gerekiyor. Yine o işletmeye girdiklerinde aşı yaptıkları hayvanları işaretlemeleri, buzağılara yeni küpe taktılarsa numaraları tek tek elle yazmaları, kuruma döndükleri zaman tuttukları notları bilgisayarın karşısına geçip sisteme işlemeleri gerekiyor. Sadece kayıt işi bile çok ciddi bir iş yükü ve zaman kaybına neden oluyor. Ayrıca hata yapma oranı da artıyor.
Tüm bu emek ve zaman kaybının önüne geçmenin yanı sıra biz bu sistemi Bakanlığımız uhdesinde istatistiksel verilerin en güvenli şekilde depolanıp anlık olarak güncellenmesini sağlayacak şekilde tasarladık. Şöyle ki: Bakanlığımız ASELSAN ile birlikte büyükbaş hayvanlar öncelikli olmak üzere, bir seneyi aşkın süredir plastik küpelerin dayanıklılığını artırma ve elektronik küpe üretimine yönelik kapsamlı bir çalışma yürütüyor. Biz de projemizi, bu elektronik küpe uygulamasının sonrasını düşünerek planladık ve teknolojik altyapısını okuyucu antenlerle geliştirdiğimiz bir arayüz üzerine kurguladık. Projemizle, mevcut sistemde her bir hayvanın kulak küpesinin tek tek okunup yazılması gereken süreç artık son bulacak. Veteriner hekimlerimiz, cep telefonlarına yükleyeceğimiz özel bir uygulama ve okuyucu antenler sayesinde ahır içerisinde baştan sona bir kez yürüdüklerinde tüm küpeler anında okunabilecek, bu bilgiler bulut sistemine aktarılacak, TÜRKVET sistemindeki bilgilerle karşılaştırılacak, bilgilerde farklılık varsa kullanıcıya bildirilecek. Kullanıcı veteriner hekim, cep telefonu veya tablet ile aşı yaptığı hayvanları da yeni küpe taktığı hayvanları da yine o anda sisteme kaydetmek suretiyle işletmede ve bilgisayar başında 1,5-2 saatte yaptığı işi 15-20 dakikada yapacak. Bu süreçte en son toplanan veriler, geliştirdiğimiz yazılım aracılığıyla TÜRKVET kayıt sistemine entegre edilerek kayıtların anlık ve güvenli bir şekilde güncellenmesi sağlanacak.
İşletmede hayvan bağlı zaten ama merada yaylada bu hayvanı birilerinin zaptetmesi gerekiyor. Açık havada bu modeli, seyyar padoklar geliştirerek dönüştürmeyi planlıyoruz. Ardahan, Kars, Erzurum gibi mera hayvancılığının yoğun olduğu bölgelerde kuracağımız padoklara yerleştireceğimiz okuyucu antenler sayesinde, açık alanda veterinerlik hizmetlerini yürütebilmek için hayvanların tek tek küpelerine bakmak gerekmeyecek. Hayvanlar sırayla padoktan geçerken sistem her birini otomatik olarak tanıyacak. Yani cihazı kullanan kişinin hayvana yaklaşmasına gerek kalmayacak. Bu sayede hem iş gücü ve zaman kaybı önlenecek hem de veri bütünlüğü maksimum düzeyde korunacak.
DRONE İLE YÜZLERCE HAYVANIN KULAK KÜPESİ OKUNACAK
Projenin kayıt dışılığı önlemede nasıl bir katkısı olacak?
Projemizi bir çok amaçla dönüştürmek ve kullanmak mümkün. Kaçak otlatma meselesi de bizim en fazla mesai harcadığımız konulardan biri. Meraların yoğun olduğu bölgelerdeki bazı illere, diğer illerden yaz döneminde hayvan otlatma amacıyla çok ciddi hayvan akımı söz konusu olabiliyor. Bu otlatma kontrolsüz şekilde olduğunda mevcut meralarda bozulmalar gerçekleşiyor. Meraları korumakla görevli Bakanlık olarak kaçak otlatmayı tespit etmemiz gerekiyor. Bu konuyla ilgili idari işlemler yönünden zaten mevzuatımız bize yetki tanıyor. Yasal altyapı noktasında bir sorun yok. Bizim sorunumuz kaçak otlatmayı tespit etme noktasında zorluğu ortadan kaldırmak. Biz bu sorunu, Skyfarm projesi sistemine entegre edeceğimiz dronu yüzlerce hayvanın bulunduğu bir yerde 8 m yükseklikten uçurarak çözeceğiz. Drone üzerindeki okuyucu antenler o alandaki hayvanların kulak küpelerini okuyarak hayvanların hangi köye kayıtlı olduğu bilgisini bize verecek.
HANGİ ARAZİDE NE EKİLİ, NE DİKİLİ GÖREBİLECEĞİZ
Bu sistem ile ekim ve destekleme bilgilerini kontrol etmek nasıl mümkün olacak?
Bakanlık olarak mazot ve gübre başta olmak üzere ekilen her ürüne özel bir destekleme modeliyle hareket ediyoruz. Desteklemelerden daha yüksek oranda istifade edebilmek amacıyla bazen üreticilerden örneğin parselinde aslında çayırotu veya yulaf varken ya da boş olduğu hâlde “benim arazimde buğday var,” şeklinde beyanda bulunan olabiliyor. Dolayısıyla, eğer biz o sahanın kontrolünü zamanında ve düzgün şekilde yapamazsak, gerçekte boş bile bıraksa ekili kabul ederek sistemden ona destek ödemek durumundayız. Bize düşen görev hangi arazide ne ekili olduğunu tespit etmek. Bu işlem de tespitle ilgili görev yapan ziraat mühendislerimizin zamanını alan ve yoran, aynı zamanda kamu tasarrufu anlamında maliyet yaratan bir işlem.
Bizim projemizde bu sorunu, yine drone sistemi, coğrafi bilgi sistemleri kadastro altlıklarını kullanarak ve geliştireceğimiz yapay zeka modülü ile çözeceğiz. Yapay zekaya öğretme işlemini tamamladığımızda, hangi arazide ne ekili, ne dikili bize veri olarak verecek. Bu doğrulama ile hangi ürünlerde fazlamız, hangisinde açığımız olduğunun tespitini sağlayarak ihracat ve ithalat planlarının yapılması açısından veri sağlanmış olacak. Ayrıca Üretimin Planlanması Modeli’nin projeksiyonuna hizmet edecek şekilde doğru alanlarda doğru ürünlerin ekimini dikimini teşvik edip yönlendirmeyi yapabilmek açısından da alana hakimiyet sağlayacak.
PİLOT UYGULAMA ARDAHAN’DA YAPILACAK
Deneme çalışmaları yapıldı mı? Proje şu an uygulamaya geçebilecek durumda mı?
Deneme çalışmalarını, Proje Danışmanımız Sinan Bey’in çiftliğinde gerçekleştirdik. Bizim hayvancılık yapan bir elektrik elektronik mühendisine ihtiyacımız vardı, Rabb’im onu gönderdi bize. O yüzden birbirimizi daha rahat anlayabiliyoruz. 450 anaç ve 220 kuzunun olduğu çiftlikte hayvancılık projemizi denedik, uygulanabilir olduğunu gördük.
Pilot uygulama konusuna gelince; sayın Bakanımız İbrahim Yumaklı TEKNOFEST alanında standımızı ziyaret ettiğinde, “Bakanlığın tüm işlerini düşünmüşsünüz ve mademki böyle bir çalışma içindesiniz ASELSAN ile yürütüğümüz elektronik küpe uygulamasının pilot ilini Ardahan olarak ilan ettim.” dedi, sağolsun bize böyle bir söz verdi. Prototipini yaptığımız projenin önümüzdeki günlerde Bakanlığımızın desteği ile pilot uygulamasını yapacağız.
Aykut Sinan Yazman: Projenin teknik tarafını açıklamak için araya gireyim. Şimdi projenin hayvancılık tarafı tamam, aynı zamanda bitki takipleri de tamam ama orada şöyle bir durum var. Yapay zekanın veri bankası olarak kullanılacağı miktarda fotoğraf maalesef dünyada yok. Örneğin yulaf diyoruz, hastalıklı yulaf yok; 3 aylık buğday, hasat zamanı gelmiş, mantar olmuş, buğday zararı oluşmuş gibi bu durumların her birine ait fotoğraf yok. Dolayısıyla bizim veri bankamızı güncelliyor olmamız lazım. Bankamızı geliştiriyor olmamız lazım. Şimdi her gittikleri arazide İl Tarım ve Orman Müdürlüğü ekibi fotoğraf da çekiyor.
Egemen Efe: Ben de şunu ekleyeyim. Tabii veri arttıkça kesinlikle doğruluk da artacak. Bu projenin kapsamında biri NVIDIA analiz, bir diğeri ise görüntü işleme. Görüntü işleme ile spektral aralıklarına göre arazinin ekili olup olmadığını veya birbirine çok benzeyen arpa ve buğday gibi iki üründen hangisinin ekili olduğunu bulabiliyoruz. Görüntü işleme tekniğini yapabilmemiz için 1000 tane buğday fotoğrafı, 1000 tane yulaf fotoğrafı ekliyoruz; yapay zeka bunun içindeki farklılıkları öğrenmiş oluyor ve kesin bilgiye erişiyor. Yani milyon dolarlık projelerde bile veri çok önemli.
ARKADAŞLARIMIZIN HİÇBİRİ “BANA NE BUNDAN” DEMEDİ
Bu proje kamu ve özel sektörden bir çok kişiyi cezbederek bir araya getirmeyi nasıl başardı? Ortak motivasyon neydi?
İl müdürü olarak ilçe müdürlüklerinde çalışan personelimiz de dâhil olmak üzere ne zaman toplantı yapsak arkadaşlarımızın gözündeki ışıltıyı net gördüm. Hiçbiri “Bize ne bundan” demedi. Ayrıca TANAP bölgede zaten sosyal sorumluluk projeleri anlamında kırsal kalkınmaya geçtiğimiz dönemlerde farklı destekler sundu. Biz şu anda hayvancılık altyapısıyla ilgili de bazı projeleri birlikte yürütüyoruz. Ülkemizin bir sorununa çözüm bulma isteği hepimiz için ortak motivasyon oldu. Bu projeyle ihtiyaçları yorumlarken aynı dili konuşma şansını yakaladık, diyebilirim.
Aykut Sinan Yazman: Hepimizin ayrı ayrı bir mesleği var. Bu noktada en büyük avantajımız İl Müdürü Fatih Bey ve ekibinin ne istediğini çok iyi tarif etmesi. Yeni atanmış genç arkadaşların da şevki, heyecanı başka. Bunu öğrendiğimde çok büyük heyecan duyup aynı heyecanla Egemen Bey’i aradım. Egemen Bey ile 10-11 senedir tanışıyoruz, beraber çalıştık. “Toplantıya gidiyoruz Egemen, bunu yapacağız” dedim. TANAP ve Akçansa sosyal sorumluluk projesi olarak da değerlendirdiği için ve ülkenin ihtiyacı olan bir konuya katkı verdiğimiz için gerçekten çok büyük müsamaha gösterdiler. Tabii ki hem mesai saatlerimizden hem özel hayatımızdan zaman ayırıyoruz.
Egemen Efe: Bu projeye zaman ayırabilmem için Akçansa bana yeterince oynama alanı bıraktı. Tarım ve Orman Bakanlığı değil de başka özel bir firma olsaydı bu mümkün olmazdı.
Son olarak eklemek istediğiniz bir şey var mı?
Ülkemizde Türkiye Yüzyılı vizyonuna uygun şekilde, en başta Sayın Cumhurbaşkanımız Recep Tayyip Erdoğan olmak üzere TEKNOFEST ortamını hazırlayanlara şükranlarımı sunuyorum. Devamında T3 Vakfı Başkanı Selçuk Bayraktar’a, savunma sanayinde gösterdiği azim ve örneklerle gençlerimizin geleceğe daha umutla bakmalarını sağladığı için teşekkür ediyorum.