Sema ÖZAY    

Çanakkale İl Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından yürütülen “Bitki Koruma Ürünü Ambalaj Atıklarının Toplanması Projesi”, bugün il genelinde 8 ilçede, 170 noktada ve tam 400 özel konteynerle uygulanıyor. Tarım ve Orman Bakanlığı Çanakkale İl Tarım ve Orman Müdürü Ergün Demirhan, Türkiye genelinde kesintisiz yürütülen ilk ve tek çalışma olma ünvanına sahip bu örnek projenin tüm detaylarını dergimize anlattı.

Öncelikle bu projenin doğuş hikâyesini sizden dinleyebilir miyiz? Süreç nasıl başladı?

Hikâyemiz aslında 2015 yılında, Bayramiç Baraj Havzası’nda biriken bitki koruma ürünü ambalaj atıklarının çevre ve insan sağlığını ciddi şekilde tehdit ettiğinin tespit edilmesiyle başladı. Bu atıkların çevreye bilinçsizce bırakılması; toprağa, su kaynaklarına ve ekosisteme doğrudan sızan kimyasal bir tehlike arz ediyordu. İl Müdürlüğümüz; Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü ve DSİ 252. Şube Müdürlüğü ekipleriyle birlikte bölgede geniş çaplı incelemeler yaptı ve ciddi miktarda zirai ilaç atığı biriktiğini raporladı. İlk etapta bu atıkları, Bayramiç Belediyesi koordinasyonunda hızlıca toplayarak bertaraf tesislerine gönderildi.

Ancak sahada görüldü ki bu küresel ve bölgesel sorun sadece dönemlik temizlik çalışmalarıyla kökten çözülemezdi. Kalıcı, sürdürülebilir ve kurumsal bir sistem kurmak şarttı. Bu amaçla 2017 yılında Çanakkale Valiliğimizin himayelerinde ve İl Özel İdaremizin bütçe desteğiyle “Bitki Koruma Ürünleri Ambalaj Atıklarının Toplanarak Geri Dönüşümü ve Bertarafı Projesi’’ hazırlandı. Proje ilk olarak İl Müdürlüğümüz, Bayramiç Belediyesi ve İl Özel İdaresi iş birliğiyle resmî olarak hayata geçirildi.

İlk saha uygulamaları nasıl gerçekleşti? Projenin gelişimini anlatır mısınız?

İlk olarak 2018 yılında Bayramiç ilçemizde 18 köy ve mahalleye, 90 adet 900 litrelik özel galvanizli konteyner yerleştirilerek projeye başlanıldı. Başlangıçta sadece Bayramiç ile sınırlı olan bu çevre hareketi, zaman içinde diğer ilçelerimizin de katılımıyla büyüdü.

2026 yılı itibarıyla projemiz, il merkezi dâhil olmak üzere 8 ilçede ve 170 köy/mahallede, idareci ve teknik elemanlarımızın özverili çalışmalarıyla başarılı bir şekilde uygulanmaya devam ediyor. İl genelindeki konteyner sayımız 400’e ulaştı. Henüz projeye dâhil edemediğimiz 4 ilçemiz için de altyapı çalışmalarımız hız kesmeden sürüyor. Hedefimiz; önümüzdeki yılın sonunda tüm Çanakkale’yi istisnasız bu koruma kalkanının içine almak.

Şunu gururla belirtmeliyim ki projemiz Türkiye’de kesintisiz, aksamadan ve yıllardır büyüyerek yürütülen ilk ve tek çalışma ünvanına sahip. Çanakkale olarak bu konuda ülkemizin diğer illerine rehberlik ediyor, ulusal çapta örnek bir model sunuyoruz. Bugüne kadar güvenli toplama ve bertaraf süreçlerine odaklanmıştık; şimdi de bu atıkların geri kazanım imkânlarının geliştirilmesine yönelik AR-GE ve inovatif iş birliği çalışmaları yürütüyoruz. 

Bu projenin organizasyonu ve uygulama süreci nasıl yürütülüyor?

Projenin tüm koordinasyonu ve operasyonel yükü Çanakkale İl Tarım ve Orman Müdürlüğümüz tarafından sırtlanılmış durumda. Her ilçemizde bu projeye gönül vermiş, süreci adeta kendi işi gibi sahiplenen en az iki teknik personel arkadaşımız bulunuyor. Sahaya çıkan arkadaşlarımız, rutin tarımsal denetim ve eğitim görevlerini yerine getirirken aynı zamanda güzergâh üzerindeki konteynerleri de titizlikle kontrol ediyor. Konteynerlerin doluluk oranına göre atık toplama aracımız hızlıca devreye giriyor, belirlenen rotadaki konteynerleri boşaltarak çevre temizliğini gerçekleştiriyor.

Biz her konteynerin içine büyük, yüksek mukavemetli battal boy özel poşetler yerleştiriyoruz. Atıkları alırken de alanı kelimenin tam anlamıyla tertemiz bırakıyoruz. 

Tabii bu bilinci üreticilerimize de nakış gibi işliyoruz. İl ve ilçe müdürlüğü ekiplerimiz verdikleri eğitimlerde, her çiftçimizin kendi köyünden ve kendi toprağından sorumlu olduğunu vurguluyor. Bu çevre hareketinin devlet-üretici iş birliğiyle ortaklaşa sahiplenilmesini istiyoruz. Düzenlediğimiz eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri sayesinde sistem tıkır tıkır işliyor. Her geçen gün üreticilerimizde bu çevre bilincinin köklendiğini görmek bizleri ziyadesiyle mutlu ediyor.

Bugüne kadar proje kapsamında tam 51 bin 100 kg yani yaklaşık 500 bin adet zirai ilaç ambalaj atığı çevreye zarar vermeden toplanıldı ve kurallara uygun olarak tamamen bertaraf edildi. 

Toplanan bu atıklar nasıl imha ediliyor, bertaraf sürecini detaylı anlatır mısınız?

2018 yılında Bayramiç ilçemizde geçici toplama alanı oluşturuldu. Aynı yıldan beri lisanslı toplama ve bertaraf firması tarafından bu alana büyük konteyner bırakılıyor ve her yıl firma ile yıllık sözleşme imzalanıyor. İlkbahar döneminde firma boş sızdırmaz konteyneri bırakıyor, dolan konteyneri ise teslim alarak süreci kesintisiz şekilde devam ettiriyor.

Köylerde bulunan zirai atık konteynerlerinde biriken atıkların Bayramiç’teki geçici toplama alanına nakliyesini Bayramiç Belediyesi yapıyor. Bunun yanında Ezine, Merkez, Lapseki ve Biga ilçelerimizde ise Çanakkale İl Özel İdaresi, Köylere Hizmet Götürme Birlikleri ve zaman zaman belediyeler tarafından köylerden toplanan zirai atıklar Bayramiç’teki geçici toplama alanına ulaştırılıyor.

Geçici toplama alanındaki büyük konteynerler dolduğunda, Geri Dönüşüm Firması bu konteynerleri Bayramiç’ten teslim alarak lisanslı bertaraf firmasına götürüyor. Burada zirai atıklar mevzuata uygun şekilde imha ediliyor, gerçekleştirilen bertaraf işleminin bedeli de Çanakkale İl Tarım ve Orman Müdürlüğümüze fatura ediliyor.

Ayrıca 2026 yılı için ilk defa Bursa’da faaliyet gösteren başka bir Endüstriyel Atık Yönetimi ve Geri Dönüşümü Firması tarafından Merkez, Lapseki, Biga, Çan ve Bayramiç ilçelerimizde dolu olan konteynerler için çalışma gerçekleştirildi. Firma kendi araçlarıyla ilimize geldi, zirai atıkların bulunduğu toplama noktalarındaki atıkları poşetledi ve  usulüne uygun imha etmek üzere teslim aldı.

EN BÜYÜK YARDIMCILARIMIZ ÖNDER ÇİFTÇİLERİMİZ VE MUHTARLARIMIZ
Kurumlar arası iş birliğini ve saha lojistiğini nasıl sağladınız?

Bu projeyi, tarihsel mirasımıza duyduğumuz saygının ve bu toprakların sürdürülebilir geleceğine olan bağlılığımızın en anlamlı göstergesi olarak çok önemsiyoruz. Çanakkale genelinde kurumlar arası çok güçlü bir iş birliği ağı kurduk. Valiliğimizin himayesinde; kaymakamlıklarımız, belediyelerimiz, il ve ilçe özel idarelerimiz, Merkez ve Ezine Çeltik Komisyon Başkanlıklarımız ve Eceabat gibi tarihi ve manevi açıdan çok özel bir bölgede Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığımız ile omuz omuza çalışıyoruz. 

Çalışmalarımız mesai mefhumu gözetilmeksizin, tamamen konteynerlerin doluluk esasına göre 7/24 işliyor. Bu noktada en büyük yardımcılarımız önder çiftçilerimiz ve muhtarlarımız. Köy muhtarlıklarımız adeta projenin sahadaki kılcal damarları oldular. Kurduğumuz hızlı iletişim ağı sayesinde, dolan bir konteyner bize bildirildiği anda ekiplerimiz süratle harekete geçiyor. İl Müdürlüğümüzün başlattığı bu çevre hareketi, devletimizin gücü ve üreticimizin çevre bilinciyle birleşerek bir başarı hikâyesine dönüştü.

Personelinizin ve üreticilerin bu projeye yaklaşımı nasıl? Gönüllülük esası süreci nasıl etkiliyor?

Proje çalışmalarımızın çok büyük bir kısmını mesai arkadaşlarımız, resmî çalışma saatlerinin ötesine geçerek tamamen gönüllülük esasıyla ve bu topraklara duydukları derin sevgiyle yürütüyorlar. Özellikle köy ziyaretleri, üretici toplantıları, farkındalık çalışmaları ve sahadaki lojistik organizasyonlar çoğunlukla mesai arkadaşlarımızın akşamlarını ve hafta sonlarını kapsıyor. Üstelik bu bilinci sadece tarlada bırakmıyoruz, yine tarımın yoğun yapıldığı köylerde bulunan okullarda, farkındalık oluşturmak için öğrencilere yönelik bilgilendirme faaliyetleri de yapıyoruz.  

Çalışma arkadaşlarımın bu projedeki en büyük motivasyon kaynağı; verdikleri emeğin somut, gözle görülür sonuçlarını sahada bizzat müşahede etmek oluyor. Bir zamanlar dere kenarlarını, tarla yollarını veya sulama kanallarını kirleten, toprağı ve suyu sinsice zehirleyen o kimyasal ambalajların, bugün kurduğumuz sistem sayesinde konteynerlerde disiplinle toplandığını ve güvenle bertaraf edildiğini görmek, projemizin hayati önemini gözler önüne seriyor.

TARLADA BIRAKILMAYAN HER İLAÇ KUTUSU, YER ALTI SULARIMIZI KORUR
Son olarak üreticilerimize, Çanakkalelilere ve özellikle yarınımız olan gençlere mesajınız var mı?

Aslında çevreyi korumak çok büyük, ulaşılamaz fedakârlıklar gerektirmiyor. Tarlada rastgele bırakılmayan her ilaç kutusu yer altı sularımızı, tarımsal geleceğimizi ve sağlığımızı korumak için atılmış bir adımdır. 

Bu noktada projenin ilk gününden bugüne kadar vizyonlarıyla bizlere katkı sunan sayın valilerimize, kaymakamlarımıza, tüm paydaş kurumlarımıza, projeyi titizlikle önemsemiş bizden önceki il müdürlerimize ve sürekli alanda olan, gece gündüz demeden çalışan  fedakâr çalışma arkadaşlarıma şükranlarımı sunuyorum. Sahadaki en stratejik ortaklarımız olan üreticilerimize,  muhtarlarımıza ve çevre bilincini nesillere aktaran öğretmenlerimize teşekkürüm çok büyüktür.

Yarının ebeveynleri, yöneticileri ve üreticileri olacak çocuklarımızdan ve gençlerimizden ricamız; bu çevre meşalesini bizden devralıp daha da ileri taşımaları ve projenin ülkemiz genelinde yaygınlaşmasına öncülük etmeleri. 

Çanakkale İl Tarım ve Orman Müdürlüğü olarak bitki koruma ürünü ambalaj atıklarının güvenli şekilde toplanmasına yönelik çalışmalarımızı, çevremizi korumak ve gelecek nesillere tertemiz bir dünya bırakmak amacıyla kararlılıkla sürdüreceğiz.