KASIM-ARALIK 2025 / KAPAK KONUSU
TKDK son 15 yılda ülkemize 209,5 milyarlık yatırım kazandırdı
Kırsal kalkınma çalışmaları, ekonomik faaliyetleri çeşitlendirerek kırsal bölgelerde yaşayanların refahını yükseltirken aynı zamanda yerel ekonomiyi canlandırıyor, istihdam sağlıyor ve üretimi artırıyor. Bu alandaki önemli kuruluşlardan biri olan Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu (TKDK), gerçekleştirdiği sürdürülebilir projelerle sürecin öncülerinden. Kurumun Başkanı Dr. Ahmet Antalyalı, dergimize TKDK’nın yaptığı çalışmaları, desteklediği projeleri, ekonomiye katkılarını ve 2026 hedeflerini anlattı.
TKDK’nın kırsal kalkınma amaçları ve finansman kaynakları neler, anlatır mısınız?
2011 yılında hayata geçirdiğimiz katılım öncesi yardım aracı IPARD Programı kapsamında kırsal kalkınmayı; üretim ve insanı merkezine alan, planlı ve sürdürülebilir bir anlayışla yürütüyoruz. İhracatımızı artırmak, insanımıza yerinde istihdam imkânı oluşturmak için gayret ediyor, uyguladığımız programlarla bir yandan üretimi, diğer yandan yerinde işleme ve pazarlamayı destekliyoruz. Böylece üreticiden tüketiciye uzanan süreci AB standartlarında, kaliteli, verimli ve sürdürülebilir bir yapıya kavuşturuyoruz. Tarım ve gıda işletmelerimizi modern bir yapıya kavuştururken doğayı ve hayvan refahını korumayı da önceliyoruz. Köylerimizde, kasabalarımızda sadece tarım değil farklı iş kollarının da gelişmesini istiyoruz ki yeni istihdam alanları oluşsun, kırsalda sosyal hayat canlansın. Bu işin bütçesini ise Avrupa Komisyonunun ülkemize ayırdığı fonlar ve devletimizin sağladığı ulusal bütçe oluşturuyor.
Türkiye-Avrupa Birliği tarafından ortaklaşa finanse edilen IPARD III döneminde devletimiz ulusal katkı oranını yüzde 25’ten yüzde 50’ye çıkardı. Böylece toplam bütçemiz 555 milyon avrodan 786 milyon avroya yükseltilmiş oldu.
TKDK hangi projelere destek veriyor? Bu destekler ne şekilde oluyor?
TKDK olarak hayvansal üretimden bitkisel üretime, el sanatlarından kırsal turizme, yenilenebilir enerjiden makine parklarına kadar birçok alanda destek sağlıyoruz.
IPARD Programı kapsamında hibe desteği sağlanan sektör ve alt sektörleri şöyle açıklayabiliriz: Süt, kırmızı/beyaz et, yumurta gibi hayvansal ürünlerin üretimi; süt, kırmızı/beyaz et, meyve/sebze, su ürünleri, soğuk hava deposu gibi gıda ürünlerinin işlenmesi yatırımları; ekonomik faaliyetlerinin çeşitlendirilmesi ve iş geliştirme kapsamında bitkisel ürünlerin işlenmesi ve pazarlanması; arıcılık, kırsal turizm, yenilenebilir enerji, makine parkları, su ürünleri üretimi. İlave olarak LEADER Yaklaşımı-Yerel Eylem Stratejilerinin Oluşturulması.
Desteklerimiz proje bazlı olup yatırımcılarımız kurumumuz tarafından belirlenen formatta bir iş planı sunuyorlar ve biz de bu projeleri inceleyip hibe desteği sağlıyoruz. Tarım-çevre başlığı kapsamında; erozyonun önlenmesi Beypazarı’nda, Biyoçeşitlilik-Toy Kuşu Popülasyonunun Geliştirilmesi de Polatlı’da hibe desteği sağlanan proje konularımız içinde bulunuyor.
TKDK destekleri hangi illeri kapsıyor?
2011’den beri 42 ilimizde başarıyla uyguladığımız IPARD Programı’nın coğrafi kapsamını 2024 yılı itibarıyla genişlettik. IPARD III dönemiyle birlikte, Sayın Bakanımızın girişimleri sonucunda Programı artık 81 ilimizde uyguluyoruz. Böylece 10 yıllık bir hayal gerçeğe dönüştü ve kapsam dışındaki illerimizden gelen yoğun talepler nihayet karşılık buldu. Bu bağlamda tüm illerimizde uyguladığımız IPARD Programı ile ülke genelinde dengeli bir kalkınma sürecine daha güçlü ve etkin bir şekilde katkı sağlıyoruz.
Haber Görseli
Dr. Ahmet Antalyalı TKDK Başkanı
BAŞVURU ÇAĞRI TAKVİMİMİZİ ARTIK YILLIK YAYIMLIYORUZ
IPARD uygulamaları hakkında bilgi verir misiniz?
IPARD Programları Avrupa Komisyonu bütçe dönemlerini kapsıyor ve çoğunlukla 7 yıllık dönemler hâlinde uygulanıyor. Bu çerçevede IPARD I Programı 2011 yılında uygulanmaya başlandı, 2016 yılında tamamlandı. Yine IPARD II Programı 2016 yılında başladı, 2023 yılında tamamlandı. 2024-2030 yıllarını kapsayan IPARD III Programı ise hâlihazırda uygulanmaya devam ediyor.
Ayrıca her program döneminde yıllık bütçe kullanımına göre Proje Başvuru Çağrı İlanları yayınlıyor ve bu çağrı ilanlarında belirtilen bütçe kapsamında sektörlere göre proje kabulleri yapıyoruz. Bu noktada önemli bir detayın da altını çizmek istiyorum. Proje başvurusunda bulunacak girişimcilerimizin faydasına olacak şekilde başvuru çağrı takvimimizi artık yıllık yayımlıyoruz. Bu sayede girişimcilerimiz o yıl içinde hangi tedbirlerden başvuru çağrı ilanına çıkılacağını bilerek proje hazırlıklarını yürütüyorlar. Bu önemli gelişmeyle ilgili sahadan çok güzel geri dönüşler alıyoruz.
YÜZDE 50-75 ORANLARINDA HİBE DESTEĞİ VERİLİYOR
2025 yılı içinde verdiğiniz destek miktarları ve üretim alanlarını detaylarıyla anlatır mısınız?
Bakanlığımız tarafından hazırlanan ve Avrupa Komisyonu ile müzakere edilmek suretiyle onaylanan IPARD Programı kapsamında; tarım ve gıda işletmelerinin modernizasyonu ile kırsal alanlarımızdaki ekonomik faaliyetlerin çeşitlendirilmesi ve iş olanaklarının geliştirilmesine yönelik olarak hazırlanan projelere yüzde 50-75 oranlarında hibe desteği veriliyor.
IPARD Programı kapsamında 2025 yılında hayvansal ürünlerin üretimi (süt, kırmızı/beyaz et, yumurta) alanında 43 milyon avro; gıda ürünlerinin işlenmesi (süt, kırmızı/beyaz et, meyve-sebze, su ürünleri) alanında 50 milyon avro, ekonomik faaliyetlerin çeşitlendirilmesi (bitkisel ürünlerin işlenmesi ve pazarlanması, arıcılık, kırsal turizm, yenilenebilir enerji, makine parkları, su ürünleri üretimi) alanında 42 milyon avro, Tarım-Çevre Tedbiri: Biyoçeşitlilik-Toy Kuşu Popülasyonunun Geliştirilmesi alanında 3 milyon avro ve LEADER Yaklaşımı-Yerel Eylem Stratejilerinin Oluşturulmasında ise 50 milyon avro olmak üzere toplamda 188 milyon avro bütçeli 5 çağrı ilanı yayımladık.
Ekonomik faaliyetlerin çeşitlendirilmesi ve hayvansal ürünlerin üretimi tedbirleri kapsamında değerlendirme süreçlerimiz devam ediyor. Gıda işleme tedbiri kapsamında başvurular 30 Aralık 2025 tarihinde başladı ve on-line başvurular 30 Ocak 2026 tarihine kadar devam edecek. Yine LEADER Tedbiri kapsamında 156 Yerel Eylem Grubunun yerel kalkınma stratejisi desteklenmek üzere seçilerek ilan edildi. Tarım-Çevre Tedbiri: Biyoçeşitlilik-Toy Kuşu Popülasyonunun Geliştirilmesi alanında da başvurular 2026 yılı Şubat ayı sonuna kadar devam edecek.
IPARD Programı’nın uygulanmaya başladığı 2011 yılından bugüne kadar ülke genelinde, 27 bin 14 projeye reel fiyatlarla toplam 99,1 milyar TL hibe desteği sağladık. Bu hibeler sayesinde reel fiyatlarla 209,5 milyar TL yatırımı ülkemize kazandırırken yaklaşık 106 bin insanımıza da istihdam imkânı sağladık.
Verilen desteklerin yerinde kullanılmasıyla ilgili bir kontrol mekanizması var mı?
TKDK tarafından desteklenecek yatırımların belirlenmesinde ve destekleme sonrası izlenmesinde 3 aşamada yerinde kontrol gerçekleştiriyoruz. Bunlardan birincisi sözleşme öncesi yerinde kontrol olup IPARD Programı kapsamında destek almak isteyen başvuru sahipleri tarafından hazırlanıp teslim edilen başvuru formu, iş planı, teknik proje ve bunların eklerinden oluşan bilgi ve belgelerin sahada doğrulanması ve projenin olası başlangıcından önce mevcut durumun yerinde kontrol edilmesi amacıyla yapılıyor.
İkinci aşama ödeme öncesi yerinde kontroldür. Kurumumuz ile sözleşmesi imzalanmış ve destek ödemesi aşamasına gelmiş projelerin, faydalanıcı tarafından teslim edilen ödeme talep paketinde belirtilen verileri doğrulamak ve faydalanıcıya ait taahhüt ve yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediğini kontrol etmek amacıyla gerçekleştiriliyor.
Üçüncü ve son aşama ise uygulama sonrası yerinde kontroldür. Hayata geçmiş projeler için nihai ödemeden sonraki 5 yıl içinde sözleşme hükümlerine uygun şekilde projelerin uygulandığının, destek kapsamında olan makine ekipmanların ve yapım işlerinin amacı doğrultusunda kullanıldığının, projenin sürdürülebilir şekilde faaliyetine devam ettiğinin kontrol edilmesi amacıyla gerçekleştiriliyor.
Söz konusu saha ziyaretlerinde karşılaşılan hatalar, eksiklikler ya da işletmenin faal olmaması gibi durumlarda, faydalanıcıya belirli bir süre verilerek düzeltilmesi talep ediliyor. Verilen süre sonunda, düzeltilmeyen eksiklikler ya da aktif hâle gelmeyen işletmeler için maalesef usulsüzlük prosedürlerimiz kapsamında, kısmi geri alım ya da sözleşme feshine gidilerek geri alım yapılan tutar desteklenmeye hak kazanan yeni yatırımlarımıza aktarılıyor.
YOL, SU, ATIK YÖNETİMİ VE GÜNEŞ ENERJİSİ YATIRIMLARINI DESTEKLEYECEĞİZ
2026 yılı için hedefleriniz neler?
2026 yılı için başvuru çağrı takvimimizi Şubat ayında açıklamayı hedefliyoruz. IPARD III Programı kapsamında Kırsal Alanda Kamu Altyapı Yatırımları Tedbiri, Avrupa Komisyonundan yetki devri alınmasının ardından 2026 yılında ilk kez uygulanacak olup 2026 yılının ilk çeyreğinde çağrı ilanını yayımlamayı planlıyoruz. Bu tedbir kapsamında Büyükşehir Belediyesi hariç belediyelerin, İl Özel İdarelerinin, 5355 sayılı Kanun Kapsamındaki Yerel Yönetim Birliklerinin (Köylere Hizmet Götürme Birlikleri, Katı Atık Yönetim Birlikleri, Turizm Altyapı Hizmet Birlikleri vb.) ve Köy İdarelerinin; kırsal alandaki yol, su yönetimi, atık yönetimi ve güneş enerjisi yatırımlarını önemli gelir elde edilmedikçe tamamını 3 milyon avroya kadar destekleyeceğiz.
2026 yılında hayvansal ürünlerin üretimi, gıda işleme, ekonomik faaliyetlerin çeşitlendirilmesi kapsamında da çağrı ilanları yayımlamayı planlıyoruz.
Son yıllarda etkisini yoğun şekilde hissettiren iklim değişikliği çalışmalarınızı nasıl etkiledi?
Geçtiğimiz asırda dünyada yer altı kaynaklarını korumak için yürütülen mücadele, artık tarım alanlarının ve su kaynaklarının kontrolü için veriliyor. Dolayısıyla iklim değişikliği bizim de artık en önemli gündem maddelerimiz arasında bulunuyor. Bu minvalde, seralara ilave olarak daha az girdi kullanımı ile daha yüksek verim olanağı sağlayan kapalı alanda topraksız tarım uygulamalarını da destek kapsamına aldık. Kuraklığa karşı modern sulama sistemlerini destekliyoruz. Don olaylarından mağdur olan üreticilerimiz için don pervaneleri ve sis makinelerini destek kapsamına aldık. Kendi elektriğini üreten (güneş, rüzgâr vb.) işletmelere hem hibe hem de seçim sürecinde ek puan veriyoruz.
TOY KUŞUNU KORUMAK İÇİN PİLOT UYGULAMA YAPIYORUZ
Bunların yanında pilot olarak uyguladığımız bazı tedbirlerimizden de bahsetmek istiyorum: IPARD Programı altında yer alan erozyon kontrolü ve toprak yönetimi ile toy kuşu popülasyonunun korunması tedbirleri, iklim değişikliğine uyum ve çevresel sürdürülebilirlik açısından ön plana çıkıyor. Erozyon kontrolü ve toprak yönetimi faaliyetleri ile toprak kaybının önlenmesi, toprak verimliliğinin artırılması ve su tutma kapasitesinin korunmasını hedefliyoruz. Ayrıca, biyolojik çeşitliliğin korunması amacıyla IPARD Programı kapsamında yürütülen toy kuşu popülasyonunun korunmasına yönelik çalışmalar, tarım-çevre dengesinin sağlanmasına önemli katkı sunuyor. Toy kuşunun yaşam alanlarının korunması, uygun tarımsal uygulamaların teşvik edilmesi ve habitat tahribatının azaltılması sayesinde hem doğal ekosistemler hem de tarımsal üretim uzun vadede güvence altına alınmış olacak. Pilot uygulamalardan elde edilen sonuçlar doğrultusunda, bu yaklaşımın ülke genelinde yaygınlaştırılması planlıyoruz.
Kısacası, doğayı koruyan üreticimizin her zaman yanındayız. TKDK olarak sürdürülebilir tarım uygulamalarını yaygınlaştırmak, çevre dostu teknolojilere yatırım yapmak ve doğal kaynakları koruyarak üretim sürekliliğini sağlamak amacıyla çalışmalarımızı kararlılıkla yürütmeye devam edeceğiz.